Een collega aan het woord: Psycholoog psychosomatiek

Een collega aan het woord: Psycholoog psychosomatiek

16-12-2015

De term psycholoog psychosomatiek is geïntroduceerd door Het Rughuis, waar ik, naast het voeren van een eigen praktijk in de sportpsychologie, werkzaam ben. In de methode van Het Rughuis worden chronische pijnpatiënten poliklinisch multidisciplinair behandeld. Het behandelteam bestaat voor iedere pijnpatiënt uit twee psychologen en één fysiotherapeut, het zwaartepunt van de intensieve behandeling ligt hiermee dus op de psyche. 

De psycholoog psychosomatiek, ook wel bewegingspsycholoog, vormt de spil tussen de fysieke behandeling van de fysiotherapeut en de psychische behandeling van de psycholoog die werkt vanuit de cognitieve gedragstherapie. Gedragsverandering in combinatie met fysieke training is noodzakelijk om de pijnpatiënt meer regie te laten ervaren over de pijnklachten. Om de behandeling van het lichaam geïntegreerd te krijgen met de behandeling van de psyche werkt de psycholoog psychosomatiek vanuit zowel de spreekkamer als de oefenruimte. In de spreekkamer worden onder meer psycho-educatie, ademhalingsoefeningen en bodyscans gedaan. In de oefenruimte kan de ademhaling geïntegreerd worden in het dagelijks  bewegen, kunnen gedachten worden uitgedaagd tijdens kracht- training en kan geoefend worden met het richten van aandacht.  De combinatie van de gesprekken in een spreekkamer en het aanwezig zijn in de oefenruimte werkt ook voor de sport- psychologische begeleiding het meest effectief.


 

De topsporter en de pijnpatiënt hebben een belangrijk aspect gemeen: ze ervaren allebei met grote regelmaat pijn. Het grote verschil is echter dat de topsporter deze pijn zelf opzoekt door bewust de grenzen te verleggen. De pijnpatiënt kiest er niet zelf voor, waardoor de pijntolerantie lager ligt. De pijnpatiënt gaat,  mede door de pijn die hij ervaart, gebukt onder veel stress. Pijn en stress kunnen een vergelijkbare uitwerking op het lichaam hebben, omdat ook bij pijn er sprake kan zijn van een toename van het stresshormoon cortisol met een vicieuze cirkel tot gevolg. Een toename van cortisol zorgt namelijk onder andere voor een verhoogde ademhaling met verhoogde koolzuuruitstoot tot gevolg. De verlaagde koolzuurwaarde die hierdoor ontstaat, doet bloedvaten vernauwen wat een toename van pijn, vermoeidheid en concentratieproblemen tot gevolg heeft. Deze toename van pijn of het ervaren van stress door de vermoeidheid en concentratieproblemen leidt weer tot  aanmaak van cortisol, et cetera. De enige directe invloed die men  op deze vicieuze cirkel kan uitoefenen is het bewust verlagen van de ademfrequentie. Dit is dan ook een belangrijk onderdeel van de behandeling van de psycholoog psychosomatiek.

De chronische stress die veelal aanwezig is bij de pijnpatiënt, wordt door hem niet altijd als zodanig ervaren door een onvermogen om eigen lichaamssignalen juist waar te nemen. Deze lichaamsmetallisatie is belangrijk voor zowel de pijnpatiënt als de topsporter. Het juist waarnemen van lichaamssignalen en de verbinding ervaren met de onderliggende mentale toestand is belangrijk voor de sporter om te presteren onder druk en voor de pijnpatiënt om meer controle te ervaren op de pijnklachten. De actuele staat van het lichaam kan inzichtelijk worden gemaakt door middel van biofeedback en dit is nodig bij het ontwikkelen van de lichaamsmetallisatie. Met een borstband, ontwikkeld door Stans van der Poel, wordt de ademhaling en hartslag gemeten. De ademfrequentie, maar meer nog de variatie in tijd tussen de hartslagen, ofwel hartritmevariëteit, is hierin indicatief voor de mate van stress. Wanneer deze hartritmevariëteit laag is, is er sprake van inspanning of stress en wordt de sympathicus  geactiveerd, oftewel het gaspedaal wordt ingedrukt. Wanneer deze hartritmevariëteit hoog is, dan is het lichaam in rust en wordt de parasympathicus geactiveerd en daarmee wordt het lichaam, als het ware, aan de acculader gezet.

De cliënt, pijnpatiënt of topsporter, wordt gedurende een paar minuten in rust gemeten en krijgt vervolgens de opdracht zijn ademhaling aan te passen. De cliënt krijgt direct feedback over wat de actuele staat van het lichaam is en wat de vertraagde ademfrequentie of het verlengen van het uitademen voor invloed heeft op het lichaam. De cliënt leert op deze manier stress en ontspanning in zijn lijf te herkennen. Hierdoor wordt de cliënt meer lichaamsbewust. Voor het herstel van de pijnpatiënt, maar zeker ook voor het herstel bij topsporters, is het heel erg belangrijk om de tijd dat het lijf aan de acculader zit bewust te vergroten. Door bewuster te  ademen via de buik, in combinatie met ontspanningsoefeningen wordt dit bereikt.

Maarten Jongma, MSc. is Sportpsycholoog en Psycholoog NIP. Vanuit zijn eigen praktijk Sportmindit begeleidt hij sporters en  sportbonden. Hij is als Psycholoog Psychosomatiek werkzaam bij Het Rughuis.

maartenjongma@gmail.com

www.sportmindit.nl
www.hetrughuis.nl


Terug naar het overzicht